HIGIENA CYFROWA

 

Myśl przewodnia

Higiena cyfrowa to codzienna troska o siebie w świecie technologii – pomaga dzieciom i młodzieży bezpiecznie korzystać z internetu, chronić swoją prywatność, dbać o zdrowie i dobre relacje z innymi.

„Dbam o higienę cyfrową, bo chcę, aby technologia pomagała mi żyć, uczyć się i rozwijać – a nie przejmowała kontroli nad moim życiem.”

Dlaczego dzieci i młodzież powinni dbać o higienę cyfrową?

 1. Żeby dobrze spać i mieć energię

Telefon, tablet czy komputer używany tuż przed snem może sprawić, że trudniej będzie nam zasnąć i będziemy gorzej wypoczęci.
Dlatego warto przed snem odłożyć urządzenia i dać głowie czas na odpoczynek.

Pamiętaj: Dobry sen = więcej energii na naukę, zabawę i spotkania z innymi.

 2. Żeby dbać o swoje samopoczucie

Internet i media społecznościowe mogą być świetnym miejscem do nauki, zabawy i kontaktu z innymi. Mogą jednak także sprawić, że czujemy się przytłoczeni, smutni, zdenerwowani albo mamy wrażenie, że inni mają lepsze życie niż my.

Dlatego warto robić przerwy od ekranu i zwracać uwagę na to, jak czujemy się po korzystaniu z internetu.

Pamiętaj: Jeśli coś w internecie sprawia, że czujesz się źle – warto o tym powiedzieć komuś dorosłemu.

 3. Żeby to my decydowali o telefonie, a nie telefon o nas

Czasami sięgamy po telefon nawet wtedy, gdy wcale go nie potrzebujemy. Sprawdzamy wiadomości, filmiki lub gry „tylko na chwilę”, a potem okazuje się, że minęło dużo więcej czasu.

Higiena cyfrowa pomaga nam zatrzymać się i zadać sobie pytanie:

„Czy naprawdę chcę teraz korzystać z telefonu, czy robię to tylko z przyzwyczajenia?”

Pamiętaj: To Ty masz kierować technologią – nie ona Tobą.

 4. Żeby mieć czas na życie poza ekranem

Kiedy dużo czasu spędzamy przed ekranem, może nam go zabraknąć na ruch, sport, zabawę, czytanie, rozwijanie zainteresowań i spotkania z rodziną lub przyjaciółmi.

Dlatego ważne jest zachowanie równowagi:

 ekran + ruch + nauka + hobby +  relacje +  odpoczynek

Pamiętaj: Świat poza ekranem też jest pełen ciekawych rzeczy!

 5. Żeby bezpiecznie korzystać z internetu

Higiena cyfrowa to nie tylko pytanie: „Ile czasu spędzam przed ekranem?”

To także wiedza o tym, jak:

•  chronić swoje hasła i dane,

•  dbać o swoją prywatność,

• sprawdzać, czy informacja jest prawdziwa,

• reagować na cyberprzemoc,

•  szanować innych w sieci,

•  sprawdzać informacje i treści przygotowane przez AI,

•  zastanowić się, zanim opublikujemy zdjęcie lub informację o sobie.

Pamiętaj: W internecie warto myśleć „STOP – sprawdzam, zanim kliknę, udostępnię lub odpowiem”.

 6. Żeby technologia była naszym pomocnikiem

Technologia może być naprawdę świetnym narzędziem. Możemy dzięki niej uczyć się, tworzyć, programować, rozwijać zainteresowania, komunikować się i odkrywać nowe rzeczy.

Problem pojawia się wtedy, gdy korzystamy z niej bez zastanowienia albo pozwalamy, aby zajmowała cały nasz czas.

Pamiętaj:

Technologia ma nam pomagać – a nie rządzić naszym czasem i życiem.

 Najważniejsza myśl

Higiena cyfrowa to mądre korzystanie z technologii. Dzięki niej możemy cieszyć się internetem, a jednocześnie dbać o swój sen, zdrowie, bezpieczeństwo, czas i relacje z innymi.

Zapamiętaj:

„To ja decyduję, jak korzystam z technologii – technologia nie powinna decydować za mnie!”

 

Netykieta

 

NETYKIETA – ZASADY KORZYSTANIA Z INTERNETU
NETIQUETTE – RULES FOR USING THE INTERNET

Materiał edukacyjny – wersja polsko-angielska

Hasło / Rule	Wyjaśnienie po polsku	Explanation in English
Szanuj innych / Respect others	Pisz uprzejmie i z szacunkiem. Pamiętaj, że po drugiej stronie ekranu jest człowiek.	Write politely and respectfully. Remember that there is a person on the other side of the screen.
Myśl, zanim opublikujesz / Think before you post	Zastanów się, czy wiadomość, zdjęcie lub komentarz nie sprawią komuś przykrości i czy chcesz, aby pozostały w Internecie.	Think about whether your message, photo or comment could hurt someone and whether you want it to remain online.
Chroń prywatność / Protect privacy	Nie publikuj swoich ani cudzych danych osobowych, adresów, numerów telefonów czy haseł.	Do not publish your own or someone else’s personal data, addresses, phone numbers or passwords.
Nie hejtuj / Don’t spread hate	Nie obrażaj, nie wyśmiewaj i nie nękaj innych. Gdy widzisz krzywdzące zachowanie, powiedz o nim zaufanej osobie dorosłej.	Do not insult, mock or harass others. If you see harmful behaviour, tell a trusted adult.
Pisz czytelnie / Write clearly	Nie pisz całych wiadomości WIELKIMI LITERAMI. Unikaj nadmiaru emotikonów i skrótów, gdy mogą utrudnić zrozumienie.	Avoid writing whole messages IN CAPITAL LETTERS. Do not overuse emojis or abbreviations when they make a message harder to understand.
Szanuj czas innych / Respect others’ time	Zanim wyślesz wiadomość, sprawdź, czy jest potrzebna i czy zawiera wszystkie ważne informacje.	Before sending a message, check whether it is necessary and includes all important information.
Sprawdzaj informacje / Check information	Nie udostępniaj od razu sensacyjnych wiadomości. Sprawdź źródło, datę i wiarygodność informacji.	Do not immediately share sensational information. Check the source, date and reliability of the information.
Pamiętaj o prawach autorskich / Respect copyright	Nie kopiuj cudzych tekstów, zdjęć, grafik, filmów ani muzyki bez sprawdzenia, czy wolno ich użyć. Podaj autora i źródło.	Do not copy other people’s texts, photos, graphics, videos or music without checking whether you are allowed to use them. Name the author and source.
Korzystaj z legalnych materiałów / Use legal materials	Wybieraj materiały z legalnych źródeł. Szukaj treści na licencjach pozwalających na ponowne wykorzystanie, np. Creative Commons, i przestrzegaj warunków licencji.	Choose materials from legal sources. Look for content that allows reuse, for example under Creative Commons licences, and follow the licence terms.
Jak podać źródło? / How to credit a source?	Podaj autora, tytuł materiału, nazwę strony lub serwisu, link oraz – jeśli jest podana – licencję. Przykład: Autor, „Tytuł”, nazwa strony, link, licencja.	Give the author, title, website or service name, link and, when provided, the licence. Example: Author, “Title”, website name, link, licence.
Nie przywłaszczaj cudzej pracy / Don’t claim others’ work as your own	Jeśli korzystasz z czyjegoś pomysłu lub materiału, zaznacz to. Nie przedstawiaj cudzej pracy jako własnej.	If you use someone else’s idea or material, say so. Do not present another person’s work as your own.
AI też korzysta z cudzych treści / AI also uses existing content	Korzystając z AI, sprawdzaj wynik i pamiętaj o prawach autorskich. Nie wklejaj cudzych materiałów do AI, jeśli nie masz prawa ich udostępniać.	When using AI, check its output and remember copyright. Do not upload other people’s materials to AI if you do not have the right to share them.
Szanuj wizerunek innych / Respect people’s image rights	Nie publikuj zdjęć lub nagrań innych osób bez upewnienia się, że masz na to zgodę i że możesz je rozpowszechniać.	Do not publish photos or recordings of other people unless you know you have permission to share them.
Zadbaj o bezpieczeństwo / Stay safe	Używaj silnych haseł, nie udostępniaj ich innym i zachowaj ostrożność wobec podejrzanych linków i wiadomości.	Use strong passwords, do not share them with others, and be careful with suspicious links and messages.
Zgłaszaj problemy / Report problems	Jeśli coś w Internecie budzi Twój niepokój, nie odpowiadaj pochopnie. Zapisz dowody i poproś o pomoc zaufaną osobę dorosłą.	If something online worries you, do not react hastily. Save evidence and ask a trusted adult for help.

 Cyfrowy Świat Bez Tajemnic

"Cyfrowy Świat Bez Tajemnic" to międzynarodowy projekt eTwinning, skierowany do uczniów w wieku 10–12 lat, mający na celu rozwijanie kompetencji cyfrowych, świadomości i bezpieczeństwa w świecie cyfrowym. Współpracując z rówieśnikami z innych krajów, uczniowie będą poznawać możliwości i ryzyka związane z Internetem i sztuczną inteligencją, nauczyć się rozpoznawać fałszywe wiadomości, przestrzegać zasad netyketyki i dobrostanu cyfrowego oraz odpowiedzialnie korzystać z zasobów online, szanując prawa autorskie i twórców. Projekt będzie realizował podejście STEAM, łącząc technologię, naukę, kreatywność, sztukę i współpracę. Korzystając z laboratorium AI, uczniowie wspólnie tworzą komiksy, filmy, spoty informacyjne i inne materiały edukacyjne. Ostatecznym efektem będzie interaktywny "Cyfrowy Przewodnik Bez Tajemnic" – wspólne dzieło prezentujące zasady bezpiecznego, odpowiedzialnego i kreatywnego uczestnictwa w świecie cyfrowym.

Digital World Without Secrets

“Digital World Without Secrets” is an international eTwinning project aimed at students aged 10–12, designed to develop digital competences, awareness and safety in the digital world. Working together with peers from other countries, students will explore the opportunities and risks of the Internet and artificial intelligence, learn to recognise fake news, follow the principles of netiquette and digital well-being, and use online resources responsibly while respecting copyright and creators’ rights. The project will follow a STEAM approach, combining technology, science, creativity, art and collaboration. Using an AI Lab, students will create comics, videos, awareness spots and other educational materials together. The final outcome will be an interactive “Digital Guide Without Secrets” – a collaborative creation presenting the principles of safe, responsible and creative participation in the digital world.

HIGIENA CYFROWA

 HIGIENA CYFROWA – HASŁA I WYJAŚNIENIA

Digital Hygiene – Key Terms and Explanations

Hasło po polsku	Term in English	Wyjaśnienie po polsku	Explanation in English
Higiena cyfrowa	Digital hygiene	Dbanie o zdrowe i bezpieczne korzystanie z urządzeń i internetu.	Taking care of healthy and safe use of devices and the internet.
Czas ekranowy	Screen time	Kontrolowanie czasu spędzanego przed ekranem i robienie regularnych przerw.	Managing time spent in front of screens and taking regular breaks.
Przerwa od ekranu	Screen break	Odejście od urządzenia na chwilę, aby odpocząć oczom i umysłowi.	Stepping away from a device for a while to rest the eyes and mind.
Zdrowa postawa	Healthy posture	Siedzenie w wygodnej i prawidłowej pozycji podczas korzystania z urządzenia.	Sitting in a comfortable and correct position while using a device.
Ochrona oczu	Eye protection	Dbanie o odpowiednie oświetlenie, odległość od ekranu i odpoczynek dla oczu.	Using suitable lighting, keeping a safe distance from the screen and resting the eyes.
Sen bez ekranu	Screen-free sleep	Odkładanie urządzeń przed snem, aby ułatwić organizmowi wyciszenie.	Putting devices away before sleep to help the body and mind wind down.
Bezpieczne hasło	Strong password	Hasło powinno być trudne do odgadnięcia i nie powinno być udostępniane innym osobom.	A password should be hard to guess and should not be shared with others.
Prywatność	Privacy	Chronienie swoich danych, zdjęć, haseł i informacji o sobie.	Protecting your personal data, photos, passwords and information about yourself.
Dane osobowe	Personal data	Informacje, które mogą pomóc rozpoznać konkretną osobę, np. imię, nazwisko czy adres.	Information that can help identify a person, such as a name, surname or address.
Bezpieczne Wi-Fi	Safe Wi-Fi	Korzystanie z zaufanych sieci i unikanie podawania ważnych danych w niezabezpieczonych miejscach.	Using trusted networks and avoiding entering important information on unsecured networks.
Aktualizacje	Updates	Regularne aktualizowanie systemu i aplikacji pomaga poprawiać bezpieczeństwo urządzenia.	Regular updates help improve the security of a device.
Antywirus	Antivirus	Program pomagający wykrywać i blokować niektóre szkodliwe pliki i programy.	Software that helps detect and block some harmful files and programs.
Phishing	Phishing	Próba wyłudzenia danych, np. hasła, przez fałszywą wiadomość, stronę lub link.	An attempt to steal information, such as a password, through a fake message, website or link.
Podejrzany link	Suspicious link	Link, którego źródła lub celu nie znamy – lepiej go nie otwierać.	A link whose source or destination is unknown – it is safer not to open it.
Ślad cyfrowy	Digital footprint	Informacje i treści, które pozostawiamy po swojej aktywności w internecie.	Information and content we leave behind through our online activity.
Kultura wypowiedzi	Online communication	Pisanie w internecie z szacunkiem, bez obrażania i ośmieszania innych.	Communicating online respectfully, without insulting or humiliating others.
Cyberprzemoc	Cyberbullying	Krzywdzenie lub nękanie innych osób za pomocą internetu lub urządzeń cyfrowych.	Harming or harassing other people using the internet or digital devices.
Zgłaszanie problemu	Reporting a problem	Poinformowanie zaufanej osoby dorosłej lub odpowiedniej platformy o niebezpiecznej sytuacji.	Telling a trusted adult or the appropriate platform about an unsafe situation.
Weryfikowanie informacji	Checking information	Sprawdzanie, czy informacja jest prawdziwa, zanim ją udostępnimy.	Checking whether information is true before sharing it.
Fake news	Fake news	Fałszywa lub wprowadzająca w błąd informacja przedstawiana jako prawdziwa.	False or misleading information presented as if it were true.
Równowaga cyfrowa	Digital balance	Łączenie korzystania z technologii z nauką, ruchem, odpoczynkiem i kontaktami z innymi.	Balancing technology use with learning, movement, rest and time with others.
Offline	Offline	Czas, kiedy nie korzystamy z internetu ani urządzeń podłączonych do sieci.	Time when we are not using the internet or connected digital devices.

Netykieta

Kategoria 1: Życzliwość i moc dobrych słów

• „Twoje słowa mają moc. Zbuduj komuś dzień, zamiast go psuć!”
• „W sieci pisz tylko to, co powiedziałbyś komuś prosto w oczy.”
• „Dobre słowo w Internecie nic nie kosztuje, a daje mnóstwo radości!”
• „Szanuj innych w sieci, bo kultura to Twój najlepszy styl.”

Kategoria 2: Empatia po drugiej stronie ekranu

• „Po drugiej stronie ekranu zawsze siedzi człowiek z uczuciami.”
• „Zanim klikniesz wyślij, pomyśl, jak Ty poczułbyś się na tym miejscu.”
• „Ekran to nie tarcza – niemiłe słowa naprawdę ranią.”

Kategoria 3: Reagowanie na hejt i złość

• „Nie karm hejtu! Najlepszą odpowiedzią na złość jest życzliwy spokój.”
• „Bądź w sieci słońcem, a nie burzową chmurą.”
• „Widzisz złośliwość? Nie dołączaj do niej – bądź mądrzejszy.”

Kategoria 4: Pomoc i wsparcie online

• „Prawdziwa siła Internetu to życzliwość i pomocna dłoń!”
• „Kto pyta, nie błądzi – pomóż koledze zamiast się śmiać.”
• „Razem tworzymy miłą atmosferę w sieci. Ty też masz w tym swój udział!”

Na nowy rok szkolny

 Hasła do pracy projektowej

1.  Pytaj – to oznaka odwagi.

2.  Każdy dzień to nowa szansa.

3. Błędy uczą bardziej niż sukcesy.

4. Uśmiech otwiera wiele drzwi.

5.  Nie poddawaj się po pierwszej porażce.

6. Pomagaj innym – dobro wraca.

7.  Trenuj swój umysł każdego dnia.

8.  Bądź życzliwy dla wszystkich.

9.  Uwierz w swoje możliwości.

10.  Ciekawość prowadzi do odkryć.

11. Rozwijaj swoje talenty.

12.  Słuchaj uważnie innych.

13.  Szukaj rozwiązań, nie wymówek.

14. Wytrwałość daje efekty.

15.  Korzystaj z technologii mądrze.

16.  Ciesz się małymi sukcesami.

17.  Przygotowanie to połowa sukcesu.

18. Bądź najlepszą wersją siebie.

19.  Uśmiech nic nie kosztuje, a może komuś poprawić dzień.

20.  Razem możemy więcej.

21.  Dobry kolega to prawdziwy skarb.

22.  Każdy z nas jest inny – i właśnie to jest piękne.

23.  W różnorodności tkwi nasza siła.

24.  Pomagając innym, stajesz się silniejszy.

25.  Nikt nie musi być najlepszy we wszystkim.

26.  Słuchaj, zanim ocenisz.

27. Życzliwość wraca z podwójną siłą.

28.  Podaj rękę temu, kto jej potrzebuje.

29. Dobre słowo ma wielką moc.

30.  Szanuj siebie i innych.

31.  Każdy ma swoje mocne strony.

32.  Razem tworzymy zgraną klasę.

33. Uśmiechaj się częściej!

34.  Współpraca prowadzi do sukcesu.

35.  Bądź takim przyjacielem, jakiego sam chciałbyś mieć.

36.  W naszej klasie jest miejsce dla każdego.

37.  Pomoc koleżeńska czyni cuda.

38.  Sukces smakuje lepiej, gdy osiągamy go razem.

39.  Różnimy się, ale każdy jest ważny.

40.  Wspieraj, zamiast wyśmiewać.

41.  Razem uczymy się, bawimy i rozwijamy.

42.  Działajmy razem – wtedy wszystko jest łatwiejsze.

43.  Nie bój się poprosić o pomoc i nie wahaj się jej ofiarować.

Afryka, kiltura i zwyczaje

Afryka to ogromny kontynent, na którym mieszka wiele różnych ludzi. W Afryce jest ponad 50 krajów, a ludzie mówią tam w setkach różnych języków.

Muzyka i taniec

W wielu miejscach Afryki muzyka jest bardzo ważna.

• Ludzie grają na bębnach, grzechotkach i innych instrumentach.

• Taniec to sposób na świętowanie, opowiadanie historii i wyrażanie emocji.

• Często tańczy się w grupach podczas uroczystości.

Ubrania 

W wielu regionach Afryki ludzie noszą kolorowe stroje z pięknymi wzorami.

• Wzory często mają swoje znaczenie i mogą opowiadać historię rodziny lub plemienia.

• Podczas świąt zakłada się szczególnie ozdobne ubrania i biżuterię.

Domy 

W różnych częściach Afryki domy wyglądają inaczej.

• W niektórych miejscach buduje się domy z gliny i słomy.

• W miastach są nowoczesne budynki, takie jak w Europie.

Jedzenie 

W Afryce je się różne potrawy, zależnie od kraju.

• Popularne są ryż, kukurydza, banany i warzywa.

• W wielu miejscach gotuje się potrawy na ognisku.

Święta i zwyczaje 

Ludzie w Afryce obchodzą wiele świąt.

• Podczas świąt śpiewa się, tańczy i spotyka z rodziną.

• Ważne są opowieści przekazywane z pokolenia na pokolenie.